FacebookFacebookSzukaj

Partnerzy serwisu

Partnerzy serwisu

Dzieje polskiej przedsiębiorczości

T. Mroczkowski, 1-G-1941-1

Partnerzy serwisu

Strefa ekonomicznej siły

Centralny Okręg Przemysłowy był największą inwestycją ekonomiczną międzywojennej Polski. Obecnie za kontynuatorów wielu tradycji zapoczątkowanych przez COP można uznać Specjalne Strefy Ekonomiczne, które tak jak on tworzą siłę ekonomiczną naszego kraju

 

 

 

Arkady Saulski

COP stanowił pierwszy kompleksowy, ponadregionalny program gospodarczo-zbrojeniowy realizowany przez rząd II RP w latach 1936-1939. Młode, odradzające się państwo polskie widziało w nim szansę na odbudowę gospodarczą poprzez aktywność inwestycyjną. Ta największa w międzywojennej Polsce inwestycja stanowiła nie tylko zalążek do budowy nowych organizmów miejskich czy osiedli mieszkaniowych, ale przede wszystkim pozwalała na budowę siły gospodarczej naszego kraju poprzez tworzenie zakładów przemysłowych, fabryk czy wytwórni uzbrojenia. Co więcej projekt skutecznie zmniejszył bezrobocie wywołane przez wielki kryzys.

 

Wśród inwestycji Centralnego Okręgu Przemysłowego znajdowały się tak innowacyjne na ówczesne czasy przedsiębiorstwa jak: Fabryka Gum Jezdnych „Stomil” w Dębicy, Państwowe Zakłady Lotnicze w Mielcu, fabryka silników lotniczych WSK PZL w Rzeszowie czy rozbudowana w tym czasie Państwowa Fabryka Broni w Radomiu. Warto wymienić także położenie 300 kilometrów gazociągu Gorlice-Jasło-Krosno-Ostrowiec, budowę fabryki obrabiarek i sprzętu artyleryjskiego w Rzeszowie (będącej filią poznańskich Zakładów Cegielskiego), Wytwórni Amunicji Nr 3 (obecne Zakłady Metalowe Dezamet w Nowej Dębie), Zakładów Chemicznych w Nowej Sarzynie czy rozbudowę fabrykę broni w Starachowicach.

 

Z kolei w Lublinie Tatarach przygotowano budowę fabryki samochodów ciężarowych na licencji znanej na świecie firmy Chevrolet, zmodernizowano też istniejącą fabrykę samolotów, a także Państwową Wytwórnię Prochu Pionki, czyli powojenne zakłady i wytwórnię fonograficzną Pronit. COP skutecznie zwiększył więc możliwości obronne kraju, scalał gospodarczo ziemie byłych zaborów, a także podnosił prestiż Polski na arenie międzynarodowej. Ten wielki projekt inwestycyjny pierwotnie miał mieć postać planu czteroletniego, którego koncepcja zrodziła się za sprawą braci - Pawła i Władysława Kosieradzkich w 1936 roku.

 

Finalny skutek był rezultatem ich współpracy z wicepremierem i ministrem skarbu Eugeniuszem Kwiatkowskim, który podjął się jego realizacji. Projekt w zaledwie 2,5 roku doprowadził do stworzenia ponad 100 tys. miejsc pracy, w tym 55 tys. w wielkim przemyśle, 33 tys. w średnich i drobnych zakładach, 10 tys. w handlu i 6 tys. w rzemiośle. Był to więc jeden z największych (o ile nie największy) w historii naszego kraju program ekonomiczny, bez którego trudno sobie wyobrazić dobry stan gospodarki II Rzeczpospolitej.

 

Niestety II wojna światowa przerwała dalszy rozwój projektu, ale idea budowy Centralnego Okręgu Przemysłowego pokazała, iż państwo ma ważną rolę do odegrania w kształtowaniu gospodarki. To nie tylko dostarczanie finansowania, ale przede wszystkim wytyczanie kierunków, inicjatyw i koordynacji działań. Założenie COP było bowiem fundamentem dynamicznego, ekonomicznego rozwoju II RP.

 

SSE kontynuacją idei COP

 

Naturalną kontynuacją idei Centralnego Okręgu Przemysłowego są dziś specjalne strefy ekonomiczne. U ich podstaw leży, podobnie jak w planie Eugeniusza Kwiatkowskiego, zniwelowanie nierówności gospodarczych i zdynamizowanie rozwoju polskiej gospodarki. Można dziś wręcz mówić o budowaniu COP nowej generacji.

 

Agencja Rozwoju Przemysłu jest zarządcą dwóch (SSE EURO-PARK MIELEC i Tarnobrzeska SSE EURO-PARK WISŁOSAN) spośród 14 istniejących w Polsce specjalnych stref ekonomicznych. Większość terenów inwestycyjnych mieleckiej i tarnobrzeskiej strefy leży w województwie podkarpackim, lubelskim, świętokrzyskim oraz południowej części województwa mazowieckiego, czyli tam, gdzie zlokalizowano właśnie COP. Nawet człon nazwy „Wisłosan” w strefie tarnobrzeskiej nawiązuje do wideł Wisły i Sanu, które były sercem COPu. Zarówno Mielec jak i Tarnobrzeg to miasta, które swój rozwój w dużej mierze zawdzięczają powstaniu okręgu. W latach 30. XX w. w Mielcu powstały zakłady lotnicze PZL Mielec. I to właśnie od nich zaczęła się też historia SSE w Polsce, bowiem najstarszą strefą, powstałą w 1995 r. jest SSE EURO-PARK MIELEC. Przesłanką do jej utworzenia była słaba kondycja zakładów lotniczych oraz lokalnego przemysłu, który doznał zapaści po niewłaściwie prowadzonym procesie transformacji gospodarczej na początku lat 90-tych.

 

Równie trudna sytuacja ekonomiczna miała miejsce w Tarnobrzegu, gdzie  na gruzach dawnego Siarkopolu powstała obchodząca tym roku swoje 20-lecie Tarnobrzeska SSE EURO-PARK WISŁOSAN. Dzięki aktywnej działalności zarządzanych przez ARP stref dzisiaj województwo podkarpackie to jeden z najlepiej uprzemysłowionych regionów w Polsce. Wizytówką regionu są branże lotnicza i motoryzacyjna, będące kluczowymi sektorami polskiej gospodarki. W miejscu, które jest kolebką polskiego lotnictwa powstały klastry „Dolina Lotnicza” oraz Wschodni Sojusz Motoryzacyjny.

 

Od początku istnienia stref Agencja Rozwoju Przemysłu wydała w nich ponad 750 zezwoleń, które przełożyły się na 18,5 mld zł zainwestowanego kapitału oraz ponad 60 tys. utworzonych miejsc pracy. Obecnie teren inwestycyjny SSE zarządzanych przez ARP SA. obejmuje 3 592 ha położonych w 55 podstrefach w 9 województwach. Niemal 3/4 zezwoleń zostało udzielonych polskim inwestorom. Lecz strefy to nie tylko dobre miejsce inwestycji, ale też skuteczne narzędzie pobudzania polskiej gospodarki. SSE to dobry przykład miejsca, gdzie współpraca między państwem, samorządami i przedsiębiorcami rozwija się intensywnie i co ważniejsze - skutecznie.

 

Atrakcyjność SSE nie ogranicza się wyłącznie do preferencji podatkowych, ale przede wszystkim, co szczególnie podkreślają inwestorzy, stanowi o niej tempo załatwiania spraw proceduralnych i administracyjnych. Specjalne Strefy Ekonomiczne zapewniają również bardzo dobrze skomunikowane tereny inwestycyjne z rozbudowaną infrastrukturą techniczną. Dodatkowym atutem jest dostęp do wykwalifikowanej kadry oraz sieci dostawców i podwykonawców z różnych branż przemysłu.

 

Wiele firm obecnie działających na terenie SSE zarządzanych przez ARP swoje korzenie ma właśnie w Centralnym Okręgu Przemysłowym. Są to m.in. Zakłady Metalowe Dezamet z Nowej Dęby, Pratt & Whitney Rzeszów (dawna WSK PZL Rzeszów), Firma Oponiarska Dębica, Fabryka Broni Łucznik w Radomiu, PZL Mielec czy Fabryka Łożysk Tocznych Kraśnik. Każda inicjatywa wymaga jednak sprawnego zarządzania i nie inaczej jest w przypadku Specjalnych Stref Ekonomicznych.

           

Idea Centralnego Okręgu Przemysłowego jest więc wciąż żywa i silna, a współczesne Specjalne Strefy Ekonomiczne są jej doskonałym kontynuatorem. Budowa siły gospodarczej kraju, tworzenie miejsc pracy, realizacja inwestycji przemysłowych, wreszcie kreowanie technologii i potencjału obronnego kraju - wszystko to obecnie znajduje realizację właśnie w Specjalnych Strefach Ekonomicznych.

 

Artykuł powstał we współpracy z Agencją Rozwoju Przemysłu SA