Szanowny Czytelniku

Chcielibyśmy poinformować Cię o przetwarzaniu Twoich danych osobowych oraz zasadach, na jakich będzie się to odbywało po dniu 25 maja 2018 r., zgodnie z instrukcjami, o których mowa poniżej.

Od 25 maja 2018 r. zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane w skrócie również jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”). RODO obowiązywać będzie w identycznym zakresie we wszystkich krajach Unii Europejskiej, w tym także w Polsce, i wprowadza wiele zmian w zasadach regulujących przetwarzanie danych osobowych, które będą miały wpływ na wiele dziedzin życia, w tym na korzystanie z usług internetowych. Przed przejściem do serwisu naszym celem jest zapoznanie Cię ze szczegółami stosowanych przez nas technologii oraz przepisami, które niebawem wejdą w życie, tak aby dać Ci szeroką wiedzę i bezpieczeństwo korzystania z naszych serwisów internetowych Prosimy Cię o zapoznanie się z podstawowymi informacjami.

 

Co to są dane osobowe?

Podczas korzystania z naszych usług internetowych Twoje dane osobowe mogą być zapisywane w plikach cookies lub podobnych technologiach, instalowanych przez nas lub naszych Zaufanych Partnerów na naszych stronach i urządzeniach do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu udostępniania personalizowanych treści i reklam, bezpieczeństwa oraz analizowania ruchu na naszych stronach.

 

Kto będzie administratorem Twoich danych osobowych?

Administratorami Twoich danych osobowych będzie Fratria sp. z o.o., a także nasi Zaufani Partnerzy, tj. firmy i inne podmioty, z którymi współpracujemy przede wszystkim w zakresie marketingowym. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie pod niniejszym linkiem „Zaufani Partnerzy”.

 

Po co są nam potrzebne Twoje dane?

Aby dostosować reklamy do Twoich potrzeb i zainteresowań, zapewnić Ci większe bezpieczeństwo usług oraz dokonywać pomiarów, które pozwalają nam ciągle udoskonalać oferowane przez nas usługi.

 

Twoje uprawnienia

Zgodnie z RODO przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych osobowych i ich przetwarzania przez nas i Zaufanych Partnerów. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych, możesz ją w każdej chwili wycofać. Przysługuje Ci również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego – GIODO. Uprawnienia powyższe przysługują także w przypadku prawidłowego przetwarzania danych przez administratora.

 

Zgoda

Wyrażenie przez Ciebie zgody jest dobrowolne. W każdym momencie możesz również edytować swoje preferencje w zakresie udzielonej zgody, w tym nawet wycofać ją całkowicie, klikając w ustawienia zaawansowane lub wyrażając zgodę i przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Każde przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na właściwej, zgodnej z obowiązującymi przepisami, podstawie prawnej. Podstawą prawną przetwarzania Twoich danych osobowych w celu świadczenia usług, w tym dopasowywania ich do Twoich zainteresowań, analizowania ich i udoskonalania oraz zapewniania ich bezpieczeństwa, jest niezbędność do wykonania umów o ich świadczenie (tymi umowami są zazwyczaj regulaminy lub podobne dokumenty dostępne w usługach, z których korzystasz na naszych stronach internetowych). Jeśli chcesz się zgodzić na przetwarzanie przez Fratrię sp. z o.o. i jej Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zebranych w związku z korzystaniem przez Ciebie z naszych stron i aplikacji internetowych, w tym ich przetwarzanie w plikach cookies itp. instalowanych na Twoich urządzeniach i odczytywanych z tych plików danych, możesz w łatwy sposób wyrazić tę zgodę, klikając w przycisk „Zgadzam się i przechodzę do serwisu”. Jeśli nie chcesz wyrazić opisanej wyżej zgody lub ograniczyć jej zakres, prosimy o kliknięcie w „Ustawienia zaawansowane”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne.

 

Dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych oraz przysługujących Ci uprawnień przeczytasz na „Polityce prywatności”.

Close

Ustawienia zaawansowane

Aby dostosować reklamy i treści do Twoich potrzeb i zainteresowań, zapewnić Ci większe bezpieczeństwo usług oraz dokonywać pomiarów, które pozwalają nam ciągle udoskonalać oferowane przez nas usługi, podczas korzystania z naszych usług internetowych Twoje dane osobowe mogą być zapisywane w plikach cookies lub podobnych technologiach instalowanych przez nas lub naszych Zaufanych Partnerów na naszych stronach i urządzeniach do zbierania i przetwarzania danych osobowych.

 

 

 

 

Zgadzam się na przechowywanie w moim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowanie, moich danych osobowych pozostawianych w ramach korzystania oferowanych przez Wydawnictwo Fratria sp. z o.o. oraz zaufanych partnerów usług Wydawnictwa. Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych w ramach korzystania z oferowanych przez Wydawnictwo Fratria zaufanych partnerów usług. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

 

Dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych oraz przysługujących Ci uprawnień przeczytasz na Polityce prywatności.

FacebookFacebookSzukaj

Partnerzy serwisu

Partnerzy serwisu

fot. Michał Karnowski

Wiek XX

Marszałkiem w komunę

Dobiegł końca ustanowiony przez Sejm Rok marszałka Józefa Piłsudskiego – 5 grudnia przypadła 150. rocznica urodzin „Dziadka”. Warto w tym kontekście przypomnieć sobie rzecz rzadziej omawianą: wykorzystanie postaci Piłsudskiego w drugim obiegu okresu stanu wojennego

Adam Stefan Lewandowski

Po 13 grudnia 1981 r. podziemna „Solidarność”, kontynuując chlubną tradycję walk o wolność, rozpoczęła wielką falę druków konspiracyjnych. Odziedziczona pokoleniowa zdolność „konspiry” doprowadziła do pojawienia się pism nielegalnych i nieocenzurowanych przez system komunistyczny. Wiele prac drugiego obiegu traktowało o postaci Józefa Piłsudskiego. Tajna prasa była podstawą masowego oporu, czego uczył już Józef Piłsudski w podziemnej broszurze „Bibuła”.

 

Na szpaltach prasowych

W drugim obiegu pisano o Piłsudskim z jasnym przeświadczeniem, aby podnieść społeczeństwo na duchu, przypomnieć i odfałszować historię kraju. Teksty o Marszałku pojawiały się w prasie bezdebitowej zazwyczaj z okazji rocznicy odzyskania niepodległości, zwycięstwa nad bolszewikami w 1920 r. i jego śmierci.

 

I tak np. „Almanach Bydgoski. Niezależne Pismo Społeczne” Stefana Pastuszewskiego w listopadzie 1982 r. przygotował obszerne opracowanie, przybliżające czytelnikowi wysiłek Józefa Piłsudskiego w drodze do niepodległości. „Niepodległości w 1918 r. Polsce nikt nie ofiarował –została ona wywalczona przez wieloletnie zmagania polskiego społeczeństwa, szczególnie w okresie I wojny światowej […] J. Piłsudski, tworząc oddziały wojskowe w Galicji u boku Austrii, postanowił działać. Zdawał sobie sprawę, że w ówczesnej sytuacji działać, a więc tworzyć wojsko i walczyć, mógł jedynie w Galicji. Wielokrotnie też powtarzał, że nie jest to związek trwały, a potrzebny jedynie do czasu pokonania Rosji” – zauważa autor artykułu.

 

Istotnym momentem dla opozycji niepodległościowej, głównie tej identyfikującej się z obozem piłsudczykowskim, był 1985 r. Z okazji 50. rocznicy śmierci Marszałka ukazało się wiele okolicznościowych tekstów. Na łamach pierwszego numeru czasopisma społeczno-kulturalnego „Jesteśmy” (1985), wydawanego przez podziemną „Solidarność” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, opublikowano poświęcony Komendantowi wiersz autorstwa Rejtana II. Z kolei w piśmie Solidarności Walczącej „Myśl” Antoni Lenkiewicz w artykule „50-ta rocznica śmierci Pierwszego Marszałka Polski”  poruszył proroczo kwestię polityki wschodniej Marszałka, czyli stworzenia strefy buforowej oddzielającej nas od Rosji.

 

Na uwagę zasługuje to, że więzienne mury nie stanowiły przeszkody dla przypominania postaci Józefa Piłsudskiego. Z okazji 64. rocznicy odzyskania niepodległości w piśmie „Gryps”, wydawanym od grudnia 1981 do 12 czerwca 1982 r. przez internowanych osadzonych w Ośrodku Odosobnienia w Kielcach-Piaskach, napisano o Brygadierze.

 

„Dziadek” w drukach zwartych

 

Od momentu wypowiedzenia przez gen. Jaruzelskiego wojny z narodem największy rozkwit nielegalnego ruchu wydawniczego osiągnięto w 1983 r. Cały ówczesny nakład podziemnych książek i broszur wyniósł 636 tytułów.. Co prawda w tym roku wydano tylko cztery pozycje o Piłsudskim, ale przez cały interesujący nas okres – czyli licząc lata 1981–1989 – o Marszałku wydano ok. 60 książek. Tym samym jest on czołową historyczną postacią cytowaną w drukach zwartych podziemia. W generalnym zestawieniu przegrywa jedynie z takimi osobistościami jak ks. Jerzy Popiełuszko i Czesław Miłosz – postaciami, które miały bezpośredni wpływ na działania podziemia w PRL. Największy rywal polityczny Piłsudskiego – Roman Dmowski – to ok. 20 wydawnictw w podziemiu.

 

Z prac autorstwa samego Józefa Piłsudskiego podziemne drukarnie opuściły: „Bibuła”, „Rok 1863”, „Rok 1920”, „Pisma”, „Jak zostałem socjalistą”, „Historia Organizacji Bojowej” oraz „Zadania praktyczne rewolucji” – by wymienić tylko te najważniejsze. Porównując w podziemnym dorobku poligraficznym liczbę dzieł napisanych przez Józefa Piłsudskiego z pozycjami stworzonymi przez Romana Dmowskiego, mamy wyraźną przewagę Naczelnika Państwa. Zestawienie druków zwartych nas interesujących to 23 publikacje do 11 na korzyść Marszałka. Warto dodać w tym miejscu, iż w przypadku Dmowskiego są to w większości te same tytuły, wielokrotnie przedrukowywane. Jeżeli porównamy tytuły, to zestawienie wygląda następująco – 17 do 5 dla Piłsudskiego. W przypadku Komendanta główną pozycją drukowaną w podziemiu była „Bibuła”, a Dmowskiego to „Kościół, naród i państwo”.

 

Z piwnicznych pracowni drukarskich wychodziły też książki i opracowania autorskie poświęcone Marszałkowi. Przywołam tu wspomnienie Antoniego Lenkiewicza. W rozdziale „W służbie prawdzie – w hołdzie Piłsudskiemu” swojej książki o Komendancie doskonale zdiagnozował sytuację: „Pierwszą wersję książki »Józef Piłsudski. Życie, czyny, myśli« pisałem w roku 1983, bezpośrednio po zwolnieniu z »internowania«, które w moim przypadku trwało od 13 grudnia 1981 do 23 grudnia 1982 r. Sytuacja w kraju i warunki pisania były zupełnie anormalne. Już w czasie internowania współpracowałem z piłsudczykowskim pismem »Wiadomości Bieżące«. Prawie cała redakcja tego pisma została aresztowana w grudniu 1982 r. Wspólnie z bratem Tadeuszem kontynuowaliśmy wydawanie »Wiadomości Bieżących«. Było to zajęcie bardzo absorbujące, a jednocześnie coraz bardziej wciągające w temat »Józef Piłsudski«. Takie było czytelnicze zapotrzebowanie i coraz powszechniejsze przekonanie, że najskuteczniej można doskonalić nasze polityczne myślenie, odwołując się do tradycji piłsudczykowskiej. Fakty powyższe rozumiałem jako zamówienie napisania i opublikowania poza cenzurą popularnej monografii poświęconej życiu, czynom i myślom Wielkiego Marszałka”.

 

Wśród opracowań poświęconych Piłsudskiemu znajdujemy także literaturę faktu (Aleksandra Piłsudska, „Wspomnienia”), myśl polityczną Marszałka (Jerzy Cezary Malinowski, „Zarys myśli politycznej Józefa Piłsudskiego”), geopolitykę Europy Wschodniej (Bogusław Miedziński, „Polityka wschodnia Piłsudskiego”, Edmund Charaszkiewicz, „Przebudowa wschodu Europy”), niepodległość Polski (Zbigniew Wójcik, „Rola Józefa Piłsudskiego w odzyskaniu niepodległości Polski”), biografie (Wacław Jędrzejewicz, „Kronika życia Józefa Piłsudskiego 1867–1935” i Janusz Jędrzejewicz, „Józef Piłsudski”). Sięgano również po tematy niszowe (Tadeusz Dybczyński, „Józef Piłsudski jako publicysta i historyk, szkic popularny”, „Józef Piłsudski i Lwów”, „Józef Piłsudski w poezji”).

 

Znaczki i kalendarze z podobizną Komendanta

 

Istotnym medium, gdzie przywoływano postać Marszałka, były wszelkiego rodzaju druki okolicznościowe. Plakaty, znaczki i kalendarze ścienne stały się ozdobą wielu mieszkań, a jego wizerunek stanowił nawet centralny punkt spotkań opozycjonistów.

 

Tak było w przypadku Jacka Pawłowicza, który wspominał jedno z opozycyjnych spotkań orędowników przywrócenia niepodległościowej Polskiej Partii Socjalistycznej: „Wydarzył się wówczas niezwykle ciekawy epizod. Mniej więcej po godzinie spotkania do pokoju ktoś zapukał. Przez przeszklone drzwi zauważyliśmy, że stoi [...] prof. [Jan] Kielanowski. Po chwili wszedł do pokoju, ubrany w pidżamę, na którą miał założoną bordową »bonżurkę«. Spojrzał na zebranych i z niezwykle ciepłym uśmiechem powiedział: »przepraszam, że wam przeszkadzam, ale przyprowadziłem jeszcze jednego towarzysza – towarzysza »Wiktora«, i postawił na stoliku fotografię Józefa Piłsudskiego w mundurze legionowym. Na fotografii widniał oryginalny autograf Marszałka”.

 

W omawianym okresie wyodrębniły się trzy charakterystyczne kierunki projektowania materiałów filatelistycznych z podobizną „Dziadka”. Pierwszy stanowiły znaczki, koperty, cegiełki lub karty pocztowe poświęcone jedynie marszałkowi (np. na tle mapy z 1939 r.). Drugi kierunek to Brygadier i Legiony – wydawcy, obok Komendanta wspartego na szabli lub siedzącego na Kasztance dodawali orła Strzelców lub „Czwórkę Legionową” z motywem epopei legionowej. Ostatni nurt łączył postać Naczelnika Państwa z rocznicami narodowymi (powstanie styczniowe, rok 1918 i 1920) oraz bohaterami Polski (gen. Kazimierz Sosnkowski, gen. Bór-Komorowski, Walery Sławek). W tej dziedzinie prym wiodła Solidarność Walcząca.

 

Często spotykaną i ważną cechą ruchu podziemnego było odwoływanie się do tradycji wojskowej i politycznej dwudziestolecia międzywojennego. W tym celu wykorzystywano gotowe wzory, dodając okolicznościowe informacje lub znaki graficzne dla bieżących potrzeb rocznicowych. Wydawnictwo Przeszłość, wydając kalendarz książkowy na 1985 r., na podstawie kalendarza z 1936 r. dokonało zmiany szaty graficznej oraz dodało szkice i opowieści biograficzne żołnierzy Legionów. Dodatkowo załączono wkładkę zawierającą życiorys Piłsudskiego i kalendarium legionowe. Organizacja Grupy Oporu „Solidarni” w 1984 r. wykonała kalendarz z okazji powstania Legionów Polskich z podobizną Marszałka.

 

*

 

Przywołałem tu naprawdę niewiele tylko przykładów opozycyjnej pamięci historycznej, gdzie główną rolę odgrywałby Józef Piłsudski. Jednak gdyby zagłębić się w temat, to śmiało można uznać, że postać Marszałka w tamtym okresie stale towarzyszyła działaniom, które doprowadziły do kapitulacji „czerwonej zarazy”.

 

 

Tajna prasa była podstawą masowego oporu, czego uczył już Piłsudski w podziemnej broszurze „Bibuła”
Często spotykaną i ważną cechą ruchu podziemnego było odwoływanie się do tradycji wojskowej i politycznej dwudziestolecia międzywojennego. W tym celu wykorzystywano gotowe wzory, dodając okolicznościowe informacje lub znaki graficzne dla bieżących potrzeb rocznicowych

Powiązane artykuły